Zar\u00f3wno w pracy zawodowej jak i w \u017cyciu prywatnym ka\u017cdy w r\u00f3\u017cnym stopniu ma do czynienia z\u00a0utworami chronionymi prawami autorskimi, przyk\u0142adowo czytaj\u0105c ksi\u0105\u017ck\u0119, s\u0142uchaj\u0105c muzyki albo ogl\u0105daj\u0105c film. Jednocze\u015bnie niekt\u00f3rzy opr\u00f3cz bycia odbiorc\u0105 utwor\u00f3w pe\u0142ni\u0105 r\u00f3wnie\u017c rol\u0119 tw\u00f3rcy utwor\u00f3w. Poni\u017cej poruszymy kilka istotnych kwestii, na kt\u00f3re warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 b\u0119d\u0105c tw\u00f3rc\u0105 utworu albo zawieraj\u0105c umow\u0119 z tw\u00f3rc\u0105 utworu np. o nabycie praw autorskich.<\/p>\n
W pierwszej kolejno\u015bci nale\u017cy zapozna\u0107 si\u0119\u00a0 z definicj\u0105 utworu<\/b>, gdy\u017c to w\u0142a\u015bnie utw\u00f3r podlega ochronie praw autorskich.<\/p>\n
Utworem<\/b> jest ka\u017cdy przejaw dzia\u0142alno\u015bci tw\u00f3rczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezale\u017cnie od warto\u015bci, przeznaczenia i sposobu wyra\u017cenia. Przepisy podaj\u0105 przyk\u0142ady utwor\u00f3w: wyra\u017cone s\u0142owem, symbolami matematycznymi, znakami graficznymi (literackie, publicystyczne, naukowe, kartograficzne oraz programy komputerowe); plastyczne; fotograficzne; lutnicze; wzornictwa przemys\u0142owego; architektoniczne, architektoniczno-urbanistyczne i urbanistyczne; muzyczne i s\u0142owno-muzyczne; sceniczne, sceniczno-muzyczne, choreograficzne i pantomimiczne; audiowizualne (w tym filmowe).<\/p>\n
Powstaje zatem pytanie czy s\u0105 jakie\u015b wyj\u0105tki?<\/p>\n
Mimo tak szerokiego uj\u0119cia tego co mo\u017ce by\u0107 chronione prawem autorskim, przepisy wprost wskazuj\u0105 co nie mo\u017ce takiej ochrony otrzyma\u0107 (wyj\u0105tki):<\/p>\n
Czy \u201eutw\u00f3r\u201d stworzony za pomoc\u0105 sztucznej inteligencji (np. ChatGPT) jest chroniony prawem autorskim?<\/b><\/p>\n
Stworzenie tekstu np. artyku\u0142u na newsletter, poprzez wpisanie do ChatGPT tzw. \u201eprompt\u00f3w\u201d \u2013 czyli wytycznych co do stworzenia danej tre\u015bci, nie podlega ochronie na gruncie prawa autorskiego. Tw\u00f3rc\u0105 utworu podlegaj\u0105cego ochronie prawnej mo\u017ce by\u0107 tylko cz\u0142owiek i on musi mie\u0107 decyduj\u0105cy wp\u0142yw na stworzenie utworu (dzia\u0142alno\u015b\u0107 tw\u00f3rcza).<\/p>\n
Sytuacja pracownik\u00f3w<\/b>, kt\u00f3rzy s\u0105 tw\u00f3rcami jest uregulowana w Ustawie z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (\u201eUstawa<\/b>\u201d), w szczeg\u00f3lno\u015bci w art. 12, 13 oraz 74. W zwi\u0105zku z czym je\u017celi umowa o prac\u0119 nie zawiera \u017cadnych postanowie\u0144 odnosz\u0105cych si\u0119 do praw autorskich \u2013 zastosowanie maj\u0105 przepisy Ustawy.<\/p>\n
Przyk\u0142adowo, zgodnie z art. 74 ust. 3 Ustawy, w przypadku program\u00f3w komputerowych stworzonych przez pracownika w ramach stosunku pracy (programisty) \u2013 prawa maj\u0105tkowe przys\u0142uguj\u0105 pracodawcy (o ile strony nie okre\u015bli\u0142y tego inaczej w umowie o prac\u0119). To oznacza, \u017ce pracodawca od razu uzyskuje prawa autorskie do programu komputerowego (nabycie pierwotne).<\/p>\n
Z kolei w przypadku os\u00f3b, kt\u00f3re maj\u0105 zawart\u0105 umow\u0119 zlecenia lub umow\u0119 B2B<\/b> kwestia praw autorskich wynikaj\u0105cych z wykonywania umowy musi by\u0107 wprost uregulowana w umowie zlecenia<\/b>\/ umowie B2B <\/b>lub odr\u0119bnej umowie, gdy\u017c Ustawa nie przewiduje dla nich takich samych uregulowa\u0144 jak w przypadku pracownik\u00f3w.<\/p>\n3. Jak mo\u017cna skutecznie przenie\u015b\u0107 prawa autorskie?<\/h3>\n
Z wyj\u0105tkiem sytuacji pracownik\u00f3w, kt\u00f3ra jest uregulowana Ustawie z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, przeniesienie praw autorskich wymaga pod rygorem niewa\u017cno\u015bci zachowania formy pisemnej <\/b>(art. 53 Ustawy).<\/p>\n
Przez form\u0119 pisemn\u0105 nale\u017cy rozumie\u0107 standardowe podpisanie papierowej umowy tradycyjnym podpisem albo podpisanie elektronicznego dokumentu kwalifikowanym podpisem elektronicznym spe\u0142niaj\u0105cym wymogi tzw. standard\u00f3w eIDAS.<\/p>\n
Oznacza to, \u017ce podpisanie umowy o przeniesienie praw autorskich np. profilem zaufanym, DocuSign (zwyk\u0142y podpis elektroniczny), podpisanie skanu umowy, wstawienie podpisu \u2013 powoduje niewa\u017cno\u015b\u0107 umowy o przeniesienie praw autorskich, gdy\u017c nie s\u0105 to formy pisemne.\u00a0\u00a0<\/b><\/p>\n
W praktyce oznacza to, \u017ce umowa taka nie istnieje, a wi\u0119c nie dojdzie na jej podstawie do przeniesienia praw autorskich.<\/p>\n
Prawo autorskie chroni dwa aspekty utworu \u2013 prawa maj\u0105tkowe i niemaj\u0105tkowe.<\/p>\n
Prawa maj\u0105tkowe<\/b> do utworu okre\u015blaj\u0105 wy\u0142\u0105czne prawo tw\u00f3rcy do korzystania z utworu i rozporz\u0105dzania nim na wszystkich polach eksploatacji oraz do wynagrodzenia za korzystanie z utworu.<\/p>\n
Prawa maj\u0105tkowe mog\u0105 by\u0107 przeniesione w drodze dziedziczenia lub na podstawie umowy (np. B2B, umowy o dzie\u0142o, umowy zlecenia, umowy sprzeda\u017cy itd.).<\/p>\n
Prawa niemaj\u0105tkowe, <\/b>nazywane r\u00f3wnie\u017c osobistymi, s\u0105 nieograniczone w czasie, chroni\u0105 wi\u0119\u017a tw\u00f3rcy z utworem, a w szczeg\u00f3lno\u015bci jego prawo do:<\/p>\n Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (art. 16)\u00a0 wprost okre\u015bla, \u017ce tw\u00f3rca nie mo\u017ce zrzec si\u0119 praw osobistych ani ich zby\u0107 (np. sprzeda\u0107) w przeciwie\u0144stwie do praw maj\u0105tkowych, kt\u00f3re jak wspomnieli\u015bmy powy\u017cej mo\u017cna zby\u0107 w drodze umowy.<\/p>\n \n