W obrocie gospodarczym dochodzenie przeterminowanych zobowi\u0105za\u0144 pieni\u0119\u017cnych od d\u0142u\u017cnik\u00f3w jest zjawiskiem, kt\u00f3re generuje dodatkowe koszty dla wierzycieli. Ustawodawca, maj\u0105c na uwadze t\u0119 sytuacj\u0119, wprowadzi\u0142 mechanizmy maj\u0105ce na celu zwrot wierzycielom wydatk\u00f3w poniesionych w zwi\u0105zku z odzyskiwaniem nale\u017cno\u015bci. Jednym z takich mechanizm\u00f3w jest rekompensata za koszty odzyskiwania nale\u017cno\u015bci. Dochodzenie jednak tej rekompensaty na gruncie post\u0119powa\u0144 s\u0105dowych powoduje pewne komplikacje. Wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 one z kwesti\u0105 wliczania tej rekompensaty do warto\u015bci przedmiotu sporu, co wywo\u0142uje pewne rozbie\u017cno\u015bci w praktyce orzeczniczej i rodzi istotne konsekwencje dla przebiegu post\u0119powa\u0144 s\u0105dowych.<\/p>\n
Rekompensata za koszty odzyskiwania nale\u017cno\u015bci stanowi zrycza\u0142towan\u0105 kwot\u0119, kt\u00f3r\u0105 wierzyciel mo\u017ce dochodzi\u0107 od d\u0142u\u017cnika w przypadku op\u00f3\u017anienia w zap\u0142acie za dostarczone towary lub wykonane us\u0142ugi. Jej celem jest pokrycie minimalnych koszt\u00f3w administracyjnych i windykacyjnych, jakie wierzyciel ponosi w zwi\u0105zku z konieczno\u015bci\u0105 podj\u0119cia dzia\u0142a\u0144 maj\u0105cych na celu odzyskanie nale\u017cnych mu \u015brodk\u00f3w. Co r\u00f3wnie\u017c istotne, to rekompensata znajduje zastosowanie jedynie w relacjach pomi\u0119dzy przedsi\u0119biorcami i tylko w wtedy, gdy wi\u0105\u017ce si\u0119 z transakcj\u0105 handlow\u0105, czyli umow\u0105, kt\u00f3rej przedmiotem jest w\u0142a\u015bnie odp\u0142atna dostawa towaru lub odp\u0142atne \u015bwiadczenie us\u0142ugi i kt\u00f3ra zosta\u0142a zawarta przez tych przedsi\u0119biorc\u00f3w w zwi\u0105zku z wykonywan\u0105 przez ich dzia\u0142alno\u015bci\u0105.<\/p>\n
Wysoko\u015b\u0107 rekompensaty wyra\u017cona zosta\u0142a sta\u0142\u0105 kwot\u0105, kt\u00f3ra jest zale\u017cna od warto\u015bci przeterminowanego \u015bwiadczenia pieni\u0119\u017cnego i przedstawia si\u0119 nast\u0119puj\u0105co:<\/p>\n
R\u00f3wnowarto\u015b\u0107 rekompensaty w polskich z\u0142otych jest ustalana przy zastosowaniu \u015bredniego kursu euro og\u0142oszonego przez Narodowy Bank Polski ostatniego dnia roboczego miesi\u0105ca poprzedzaj\u0105cego miesi\u0105c, w kt\u00f3rym \u015bwiadczenie pieni\u0119\u017cne sta\u0142o si\u0119 wymagalne. Warto przy tym zaznaczy\u0107, \u017ce wierzyciel mo\u017ce dochodzi\u0107 tej zrycza\u0142towanej rekompensaty bez konieczno\u015bci wykazywania, \u017ce faktycznie poni\u00f3s\u0142 koszty odzyskiwania nale\u017cno\u015bci w tej wysoko\u015bci.<\/p>\n
Wskazanie warto\u015bci przedmiotu sporu jest z kolei jednym z wymog\u00f3w formalnych pozwu w sprawach o roszczenia pieni\u0119\u017cne i ma fundamentalne znaczenie dla innych czynno\u015bci procesowych. Warto tutaj wskaza\u0107, \u017ce warto\u015b\u0107 przedmiotu sporu ma wp\u0142yw m.in. na ustalenie: (1) w\u0142a\u015bciwo\u015bci rzeczowej s\u0105du, tj. tego, czy sprawa b\u0119dzie rozpoznawana przez s\u0105d rejonowy lub s\u0105d okr\u0119gowy, (2) wysoko\u015bci op\u0142at s\u0105dowych, kt\u00f3re powinny by\u0107 uiszczone przez powoda, (3) wysoko\u015bci koszt\u00f3w procesu po zako\u0144czeniu post\u0119powania s\u0105dowego, w szczeg\u00f3lno\u015bci wysoko\u015bci wynagrodzenia profesjonalnego pe\u0142nomocnika, (4) mo\u017cliwo\u015bci wniesienia skargi kasacyjnej.<\/p>\n
W \u015bwietle art. 19 \u00a7 1 Kodeksu post\u0119powania cywilnego (k.p.c.) warto\u015b\u0107 przedmiotu sporu stanowi co do zasady kwota pieni\u0119\u017cna. Jednocze\u015bnie art. 20 k.p.c. dodaje, \u017ce do warto\u015bci przedmiotu sporu nie wlicza si\u0119 odsetek, po\u017cytk\u00f3w i koszt\u00f3w, \u017c\u0105danych obok roszczenia g\u0142\u00f3wnego. W kontek\u015bcie w\u0142a\u015bnie brzmienia tych dw\u00f3ch przepis\u00f3w pojawi\u0142y si\u0119 w\u0105tpliwo\u015bci co do tego, czy rekompensat\u0119 za koszty odzyskiwania nale\u017cno\u015bci nale\u017cy wlicza\u0107 do warto\u015bci przedmiotu sporu, czy te\u017c nie.<\/p>\n
Cz\u0119\u015b\u0107 s\u0105d\u00f3w i doktryny stoi na stanowisku, \u017ce rekompensata za koszty odzyskiwania nale\u017cno\u015bci, podobnie jak odsetki i koszty procesu, jest \u015bwiadczeniem akcesoryjnym (pobocznym) w stosunku do roszczenia g\u0142\u00f3wnego o zap\u0142at\u0119. Oznacza to, \u017ce nie jest ona elementem samego d\u0142ugu g\u0142\u00f3wnego, tylko jest dochodzona przez powoda “obok” roszczenia g\u0142\u00f3wnego. Co wi\u0119cej o takim jej charakterze \u015bwiadczy tak\u017ce to, \u017ce mo\u017ce ona, podobnie jak inne nale\u017cno\u015bci uboczne, by\u0107 dochodzona niezale\u017cnie, nawet w osobnym procesie, trac\u0105c w\u00f3wczas przymiot nale\u017cno\u015bci ubocznej w rozumieniu art. 20 k.p.c. W zwi\u0105zku z tym, w takiej sytuacji nie powinna by\u0107 wliczana do warto\u015bci przedmiotu sporu.<\/p>\n
Mo\u017ce jednak zdarzy\u0107 si\u0119 te\u017c tak, \u017ce rekompensata stanie si\u0119 nale\u017cno\u015bci\u0105 g\u0142\u00f3wn\u0105 (kapita\u0142em), bo pow\u00f3d sformu\u0142uje \u017c\u0105danie zas\u0105dzenia od niej odsetek. Oprocentowanie tej nale\u017cno\u015bci w taki spos\u00f3b doprowadzi do sytuacji, gdy rekompensata nie b\u0119dzie ju\u017c dochodzona “obok” roszczenia g\u0142\u00f3wnego, ale razem z nim jako samodzielna nale\u017cno\u015b\u0107 g\u0142\u00f3wna, od kt\u00f3rej \u017c\u0105dane s\u0105 odsetki. W takim przypadku jej warto\u015b\u0107 b\u0119dzie doliczana do warto\u015bci przedmiotu sporu, ale b\u0119dzie to spowodowane odpowiednim sformu\u0142owaniem takiego \u017c\u0105dania przez samego powoda.<\/p>\n
W orzecznictwie i w doktrynie mo\u017cna jednak spotka\u0107 si\u0119 z pogl\u0105dem, zgodnie z kt\u00f3rym \u2013 bez wzgl\u0119du na spos\u00f3b sformu\u0142owania \u017c\u0105dania przez powoda – rekompensata za koszty odzyskiwania nale\u017cno\u015bci nie mo\u017ce by\u0107 traktowana jako koszt w rozumieniu art. 20 k.p.c. i zawsze powinna by\u0107 doliczana do warto\u015bci przedmiotu sporu. Zwolennicy tego stanowiska argumentuj\u0105, \u017ce rekompensata jest quasi-odszkodowaniem, kt\u00f3re stanowi oddzielne roszczenie. W zwi\u0105zku z tym jego warto\u015b\u0107 powinna by\u0107 – w \u015bwietle art. 21 k.p.c. – sumowana z nale\u017cno\u015bci\u0105 g\u0142\u00f3wn\u0105. W tym kontek\u015bcie nie istotne jest to, czy pow\u00f3d \u017c\u0105da od niej odsetek, ani te\u017c jak sformu\u0142owa\u0142 swoje \u017c\u0105danie.<\/p>\n
Kwestia zaliczania rekompensaty za koszty odzyskiwania nale\u017cno\u015bci do warto\u015bci przedmiotu sporu nie jest wi\u0119c jednoznacznie rozstrzygni\u0119ta w orzecznictwie s\u0105d\u00f3w polskich. Istniej\u0105 argumenty zar\u00f3wno za wliczaniem, jak i za niewliczaniem tej kwoty. Ta rozbie\u017cno\u015b\u0107 generuje problemy praktyczne i niepewno\u015b\u0107 prawn\u0105 dla stron post\u0119powania cywilnego, w szczeg\u00f3lno\u015bci powoda, kt\u00f3ry ju\u017c na pocz\u0105tkowym etapie musi liczy\u0107 si\u0119 z ewentualnym op\u00f3\u017anieniem rozpoznania swojej sprawy i konieczno\u015bci poniesienia op\u0142aty s\u0105dowej w nieco wy\u017cszej wysoko\u015bci.<\/p>\n
Dlatego te\u017c, na etapie sk\u0142adania pozwu warto precyzyjnie zaznaczy\u0107, czy \u017c\u0105dana rekompensata jest traktowana jako oddzielne roszczenie, czy te\u017c stanowi element roszczenia g\u0142\u00f3wnego. W tym pierwszym wypadku, nale\u017cy wyszczeg\u00f3lni\u0107 j\u0105 w oddzielnym punkcie pozwu i kr\u00f3tko uzasadni\u0107 jej odr\u0119bno\u015b\u0107, podkre\u015blaj\u0105c, \u017ce nie powinna wp\u0142ywa\u0107 na warto\u015b\u0107 przedmiotu sporu. Takie dzia\u0142anie, cho\u0107 nie zawsze uchroni nas przed ewentualnym wezwaniem z s\u0105du i konieczno\u015bci\u0105 dop\u0142aty do op\u0142aty s\u0105dowej, to jednak zwi\u0119kszy szanse na przekonanie s\u0105du o s\u0142uszno\u015bci naszego stanowiska.<\/p>\n